W trakcie kontroli, zarówno skarbowej jak i podatkowej, kontrolujący zostali wyposażeni w szereg uprawnień, które mają na celu przede wszystkim sprawne i wnikliwe przeprowadzenie kontroli. Jednym z takich uprawnień jest prowadzenie tzw. kontroli krzyżowej u kontrahentów podatnika, co oznacza, że organ kontrolujący może o pewne informacje zwrócić się do kontrahentów podatnika, którzy nie są objęci danym postępowaniem kontrolnym.

Kontrahentem podatnika, w rozumieniu przytoczonego uregulowania, są natomiast wszystkie podmioty prowadzące działalność gospodarczą uczestniczące w dostawie tego samego towaru lub usługi będące zarówno dostawcami, jak i nabywcami biorącymi udział pośrednio lub bezpośrednio w dostawie towaru lub usługi. P

rowadzenie kontroli krzyżowej jest bardzo często wykorzystywane w trakcie kontroli skarbowej, jednakże w praktyce znaczne wątpliwości budzi sposób jej przeprowadzenia oraz zakres informacji o które organ kontrolujący może się zwrócić, a w szczególności czy zgodne z przepisami jest przesłuchiwanie w toku kontroli kontrahentów podmiotu kontrolowanego.

Zgodnie z przepisami Ustawy o kontroli skarbowej, inspektor lub pracownik, w związku z postępowaniem kontrolnym lub kontrolą podatkową, może zażądać od kontrahentów kontrolowanego, z wyjątkiem osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej w okresie objętym postępowaniem kontrolnym lub kontrolą podatkową, przedstawienia dokumentów, w zakresie objętym postępowaniem kontrolnym lub kontrolą podatkową u kontrolowanego, w celu sprawdzenia ich prawidłowości i rzetelności oraz przekazania, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub na informatycznym nośniku danych, wyciągu z ksiąg podatkowych i dowodów księgowych zapisanego w postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej, jeżeli kontrahent podatnika prowadzi księgi podatkowe i przetwarza dowody księgowe przy użyciu programów komputerowych. Analogiczne uregulowanie znalazło się również w przepisach Ordynacji podatkowej, zatem nie ulega wątpliwości, że kontrola krzyżowa może zostać przeprowadzona zarówno w przypadku kontroli skarbowej, jak i podatkowej.

Literalne brzmienie przytoczonego przepisu jasno zatem wskazuje, że w ramach kontroli krzyżowej, kontrolujący mogą żądać jedynie przedstawienia dokumentów oraz wyciągów z ksiąg podatkowych i dowodów księgowych, związanych z prowadzonym postępowaniem kontrolnym, innych bowiem uprawnień ustawa w tym zakresie nie przewiduje.

W praktyce jednakże bardzo często kontrolujący, obok przedłożenia odpowiednich dokumentów, żądają również złożenia wyjaśnień przez kontrahentów kontrolowanego, nie związanych z przedłożoną dokumentacją, lecz dotyczącą kwestii pobocznych. Zwykle takie wyjaśnienia uzyskiwane są niejako „przy okazji”, podczas zwykłej rozmowy, która następnie jest protokołowana i stanowi dowód w sprawie.

W rzeczywistości więc dochodzi do przesłuchania kontrahentów kontrolowanego, którzy bardzo często nie mają nawet świadomości, że są przesłuchiwani i że organ kontrolujący nie posiada uprawnień do takiego prowadzenia postępowania. Wskazana praktyka budzi znaczny sprzeciw w doktrynie, i to nie tylko ze względu na próbę obejścia przepisów ustawowych, lecz również dlatego, że w ten sposób podmiot kontrolowany zostaje pozbawiony prawa czynnego udziału w czynnościach kontrolnych.

Podkreślić należy, iż kontrolujący mogą przesłuchać kontrahentów kontrolowanego w charakterze świadków, jednakże istotne jest, aby w związku z tym przesłuchaniem została zachowana procedura przesłuchania świadka zawarta w ustawie, a więc aby kontrolowany został zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków przynajmniej na 3 dni przed terminem takiego przesłuchania.

Kontrolowany może bowiem wziąć udział w takim przesłuchaniu, a nawet przysługuje mu prawo zadawania pytań świadkom, jeśli natomiast przesłuchanie odbywa się z pominięciem kontrolowanego, to kontrolowany dowie się o nowym dowodzie w swojej sprawie dopiero na późniejszym etapie, gdy nie będzie mieć możliwości zadawania pytań świadkom czy składania stosownych wyjaśnień.

Orzecznictwo sądowe w zakresie przesłuchania kontrahentów kontrolowanego z naruszeniem procedury przesłuchania świadków również jest w tym względzie zgodne i jednoznacznie podkreśla się, że kontrolujący może podjąć czynności sprawdzające wobec kontrahentów kontrolowanego, jeśli dotyczą tylko dokumentów, natomiast odebranie od kontrahentów podatnika innych dowodów, jak np. oświadczeń czy zeznań, nie jest zgodne z prawem. Również wypowiedź kontrahenta podatnika, która w istocie stanowi jego przesłuchanie, złożona w trakcie czynności sprawdzających, nie może być utożsamiana z dowodem w postaci protokołu z przesłuchania świadka.

Czy organy kontroli skarbowej mogą przesłuchiwać kontrahentów kontrolowanego podatnika?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *