Przyznane podatnikowi uprawnienie polegające na możliwości wglądu w akta swojej sprawy na każdym jej etapie, stanowi wyraz realizacji ogólnych zasad postępowania, a w szczególności zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania oraz jawności tego postępowania dla strony. Niewątpliwie jest to więc jedna z fundamentalnych zasad postępowania podatkowego, jednakże również i w tym przypadku podatnik musi liczyć się z tym, że w niektórych przypadkach akta sprawy nie zostaną mu udostępnione.

Generalną zasadą jest, iż strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje stronie od samego początku postępowania i może być realizowane na każdym jego etapie, nawet kilkukrotnie. Ustawodawca nie określił również terminu po którym uprawnienie strony do przeglądania akt wygasa, w przepisie regulującym dostęp strony do akt wskazano bowiem jedynie, że prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności dotyczące przeglądania akt przez stronę dokonywane są w lokalu organu podatkowego w obecności pracownika tego organu.

Poza przeglądaniem akt, oraz sporządzaniem notatek i odpisów we własnym zakresie, strona postępowania podatkowego może ponadto żądać wydania jej kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy albo uwierzytelnionych kopii akt sprawy. Organ podatkowy może również zapewnić stronie dostęp do akt sprawy w swoim systemie teleinformatycznym.

Możliwość zapoznawania się z aktami sprawy, ich przeglądania, sporządzania z nich np. notatek, to uprawnienie podatnika, a nie jego obowiązek, jednakże na organie podatkowym ciąży już obowiązek umożliwienia podatnikowi skorzystania z możliwości zaznajomienia się z aktami. W tym miejscu warto jednak wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt: II FSK 898/11, w którym Sąd wyraził następujący pogląd: „Z treści art. 178 (obowiązek udostępniania akt) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (…), nie wynika dla organu obligatoryjny nakaz, obowiązek – udostępniania akt sprawy – zawsze gdy strona wystąpi z takim żądaniem. W istocie, przepis ten stanowi o uprawnieniach strony. (…) Niemniej jednak, w przypadku negatywnego dla strony rozpatrzenia jej wniosku, rozstrzygnięcie organu powinno przybrać formę procesową – postanowienia, które podatnik ma prawo zakwestionować w odwołaniu od decyzji”.

Przytoczony pogląd może wydać się nieco kontrowersyjny, gdyż niejako zwalnia organy podatkowe z obowiązku udostępniania akt sprawy na każde żądanie strony, choć przepisy ustawy takie prawo stronie właśnie gwarantują, dlatego wskazane stanowisko w żadnym wypadku nie powinno być nadużywany przez organy podatkowe, warto jednakże wiedzieć, że i taki pogląd w judykaturze się pojawił i funkcjonuje.

Zgodnie natomiast z kolejnymi przepisami Ordynacji podatkowej, obowiązek udostępniania akt stronie postępowania nie dotyczy znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się ze wskazanymi dokumentami oraz sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które stronie służy zażalenie. Pomocnym w prawidłowym zinterpretowaniu przesłanek, które uzasadniają wydanie odmowy dostępu do akt stronie postępowania jest orzecznictwo sądowe, w szczególności jeśli chodzi o rozumienie terminu „interes publiczny”.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt: I SA/Bk 488/11, wskazał, iż „w pojęciu „interes publiczny” (…), mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnienie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra, decyduje organ prowadzący dane postępowanie karne”. Ten sam Sąd w wyroku o sygn. akt: I SA/Bk 487/11, stwierdził ponadto, że „ze względu na istotę chronionego interesu, organ powinien w każdym przypadku ustalić istnienie przesłanki jego zastosowania w konkretnej indywidualnej sprawie podatkowej, a następnie ocenić, czy ograniczenie stronie dostępu do akt sprawy powinno mieć charakter trwały, czy też czasowy. Jeżeli określony interes wymaga jedynie czasowej ochrony, np. w przypadku ochrony dobra innego toczącego się postępowania, to organ nie powinien w sposób trwały ograniczać stronie dostępu do akt sprawy”.

Ze wskazanych powyżej przyczyn organ podatkowy może więc odmówić podatnikowi udostępnienia akt, a więc wyłączyć je spod przeglądania, sporządzania notatek lub odpisów. Postanowienie o odmowie udostępnienia akt powinno zostać doręczone na piśmie z uzasadnieniem, gdyż podatnik nie zgadzający się z decyzją organu w tym zakresie, np. z powodu kwestionowania, że określone informacje nie stanowią informacji niejawnych, może złożyć zażalenie w tym przedmiocie.

Kiedy organ może odmówić podatnikowi wglądu w akta sprawy podatkowej?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *